Elalem Ne Der Diye Diye Ömrünü Mü Bitirdin?

6 dakika okuma süresi

Toplumun yargılayıcı bakışları ve baskısı altında bunalmış, başkalarının ne düşündüğünü önemsemekten yorulmuş bir kişiyi temsil eden görsel.

Elalem ne der korkusuyla yaşamak, aslında kendi hayatınızın kontrolünü hiç tanımadığınız insanların yargılarına teslim etmek ve özgün benliğinizi bir illüzyon uğruna feda etmektir. Bu görünmez hapishane, potansiyelinizi prangalara vururken, her geçen gün sizi kendi gerçekliğinizden biraz daha uzaklaştırır. Ömür dediğimiz o kısıtlı zaman dilimi, başkalarının beğenisini kazanmak için harcanamayacak kadar değerlidir. Eğer bugün kendiniz için bir adım atmazsanız, yarın başkalarının yazdığı bir senaryoda figüran olarak yaşlanmış olacaksınız.

Bir Düşünür Der ki: “Başkalarının senin hakkındaki düşünceleri, onların kendi sınırlılıklarının bir yansımasıdır; senin gerçeğin değil.” – Jean-Paul Sartre

🔍 İçerik Rehberi göster

Görünmez Pranga: Elalem Putu ve Toplumsal Onay Bağımlılığı

Toplumun bizden beklentileri, daha çocukluk yaşlarından itibaren zihnimize kazınmaya başlar. “Ayıp olur”, “İnsanlar ne düşünür?”, “Bizi rezil etme” gibi cümlelerle örülen bu duvarlar, yetişkinlikte devasa birer engele dönüşür. Elalem dediğimiz o belirsiz kitle, aslında çoğu zaman kim olduğu bile belli olmayan, her an değişebilen ve bizi gerçekten tanımayan bir topluluktur. Onların onayını almak için verdiğimiz çaba, dipsiz bir kuyudan su çekmeye benzer. Ne kadar çok su çekerseniz çekin, o kuyu asla dolmaz ve siz sadece yorgunluğunuzla kalırsınız. Bu bağımlılık, bireyin kendi değerini dışarıdan gelen alkışlara endekslemesine neden olur. Alkış kesildiğinde ise geriye derin bir boşluk ve yetersizlik hissi kalır.

Dikkat: Başkalarını mutlu etmeye çalışırken kendi sınırlarınızı ihlal etmek, uzun vadede tükenmişlik sendromuna ve derin bir kimlik kaybına yol açar.

Psikolojik açıdan bakıldığında, elalem korkusu bir tür sosyal kaygı bozukluğunun hafifletilmiş ancak kronikleşmiş halidir. Kişi, her hareketinin bir mikroskop altında incelendiğini sanır. Oysa gerçek şu ki; herkes kendi hayat hikayesinin kahramanıdır ve sizinle ilgili düşündükleri şeyler, onların zihninde sadece birkaç saniyelik bir yer kaplar. Siz günlerce bir hatanızın üzerine düşünürken, o “elalem” çoktan akşam ne yiyeceğini planlamaya başlamıştır. Bu gerçeği idrak etmek, özgürlüğe giden kapının ilk anahtarıdır.

Başkaları İçin Yaşamanın Psikolojik ve Sosyolojik Bedelleri

Sürekli başkalarının gözündeki imajımızı korumaya çalışmak, muazzam bir enerji kaybıdır. Bu durum, psikolojik literatürde “imaj yönetimi” olarak adlandırılır ve kişi gerçek benliği ile sergilediği maske arasındaki uçurum büyüdükçe mutsuzlaşır. Kendi isteklerinizi bastırıp toplumun kalıplarına girmeye çalıştığınızda, vücudunuz ve zihniniz buna tepki verir. Panik ataklar, kronik stres, depresyon ve psikosomatik ağrılar, aslında ruhunuzun “Ben buradayım ve nefes alamıyorum” deme şeklidir.

Özgüvenin Sistematik Olarak Çöküşü

Elalem odaklı bir yaşamda özgüven, pamuk ipliğine bağlıdır. Başarılarınız sadece başkaları takdir ettiğinde anlam kazanır. Kendi içsel onay mekanizmanız devre dışı kaldığı için, en küçük bir eleştiride yıkılırsınız. Bu durum, sizi risk almaktan ve yeni şeyler denemekten alıkoyar. Hata yapma korkusu, öğrenme sürecini durdurur. Oysa insan, hatalarıyla büyüyen bir varlıktır. Elalem korkusu ise sizi kusursuz görünmeye zorlayarak aslında yerinizde saymanıza neden olur.

Biliyor muydunuz? Psikolojide “Spotlight Effect” (Spot Işığı Etkisi) olarak bilinen fenomen, insanların kendilerinin başkaları tarafından ne kadar çok izlendiğini ve yargılandığını aşırı derecede abartma eğilimini açıklar.

Mükemmeliyetçilik Tuzağı ve Erteleme Hastalığı

Başkalarının ne diyeceğine odaklandığınızda, yaptığınız her işin kusursuz olması gerektiğine inanırsınız. Çünkü en ufak bir açık, eleştiri oklarını üzerinize çekecektir. Bu mükemmeliyetçilik, beraberinde ertelemeyi getirir. “Ya en iyisini yapamazsam?” korkusuyla projelere başlayamaz, hayallerinizi hep bir sonraki pazartesiye ertelersiniz. Sonuçta, elalem ne der diye diye hiç başlanmamış işler, hiç yaşanmamış aşklar ve hiç gidilmemiş yollarla dolu bir ömür geride kalır.

Neden Bu Kadar Çok Önemseyiyoruz? Evrimsel Bir Bakış

İnsanoğlunun toplumsal onaya olan bu açlığı aslında evrimsel bir mirastır. Atalarımız için kabileden dışlanmak, vahşi doğada tek başına kalmak ve dolayısıyla ölmek demekti. Bu yüzden, grubun kurallarına uymak ve onların onayını almak bir hayatta kalma stratejisiydi. Ancak modern dünyada, artık bir kabileye muhtaç değiliz. Fiziksel güvenliğimiz başkalarının bizi sevip sevmemesine bağlı değil. Beynimizdeki o eski yazılım hala bizi “Uyum sağla yoksa ölürsün” diye uyarsa da, bu uyarının güncel gerçeklikle bir bağı kalmamıştır. Artık bu yazılımı güncelleme ve mantıklı bir çerçeveye oturtma zamanı gelmiştir.

Uzman Görüşü: Modern insan, biyolojik olarak onaylanmaya programlanmış olsa da, psikolojik olgunluk bu dürtüyü yönetebilme ve kendi değer sistemini oluşturabilme becerisidir.

Kültürel kodlarımız da bu korkuyu besler. Kolektif toplumlarda bireyden ziyade aile ve toplumun onuru ön plandadır. “Kızım/oğlum elalem ne der, bizi utandırma” baskısı, bireyin kendi arzularını toplumun sunağında kurban etmesine yol açar. Oysa gerçek onur, başkalarının ne düşündüğüyle değil, kişinin kendi vicdanıyla ve dürüstlüğüyle olan ilişkisidir.

Yaşam Tarzı Karşılaştırması: Elalem mi, Siz mi?

Aşağıdaki tablo, hayatınızı hangi odak noktasına göre yaşadığınızda karşılaşacağınız farkları özetlemektedir:

Kriter	Elalem Odaklı Yaşam	Benlik Odaklı Yaşam
Karar Mekanizması	Dış Onay ve Korku	İçsel Değerler ve Tutku
Duygusal Durum	Sürekli Kaygı ve Yetersizlik	Huzur ve Öz-Şefkat
Enerji Seviyesi	Maske Takmaktan Yorgun	Doğallıktan Gelen Dinamizm
Başarı Tanımı	Toplumsal Statü ve Alkış	Kişisel Tatmin ve Anlam
İlişki Kalitesi	Yüzeysel ve Bağımlı	Derin ve Sahici

Elalem Korkusunu Yenmek ve Özgürleşmek İçin 5 Somut Adım

Bu prangadan kurtulmak bir gecede olacak bir iş değildir; ancak kararlı adımlarla bu yükten kurtulmak mümkündür. İşte kendi hayatınızın mimarı olmanız için uygulayabileceğiniz stratejiler:

1. Kendi Değerler Listenizi Oluşturun

Başkalarının ne dediğini önemsememizin temel nedeni, kendi değerlerimizin ne olduğunu bilmememizdir. Sizin için hayatta neler önemli? Dürüstlük mü, özgürlük mü, yaratıcılık mı yoksa aile mi? Kendi değerlerinizi netleştirdiğinizde, başkalarının yargıları bu değerlerin yanında sönük kalacaktır. Bir karar verirken “Elalem ne der?” yerine “Bu karar benim değerlerimle örtüşüyor mu?” diye sormaya başlayın.

Şimdi Dene: Bir kağıda sizin için en önemli 5 değeri yazın ve bu hafta vereceğiniz her kararda bu listeyi referans alın.

2. Hayır Demenin Gücünü Keşfedin

Başkalarını kırmamak adına her şeye “evet” demek, aslında kendinize “hayır” demektir. Sınır çizmek, kabalık değil, bir özsaygı göstergesidir. İnsanlar sizin sınırlarınız olduğunu anladıklarında, size olan saygıları azalmaz, aksine artar. İlk başlarda zor gelse de, istemediğiniz taleplere nazik ama kararlı bir şekilde hayır demeye başlayın.

3. Eleştirinin Doğasını Anlayın

Sizi eleştiren insanların çoğu, aslında kendi içlerindeki mutsuzluğu veya yapamadıkları şeylerin acısını sizden çıkarıyor olabilir. Başarılı ve mutlu bir insan, başkalarının hayatıyla uğraşıp onları yargılamakla vakit kaybetmez. Dolayısıyla, bir eleştiri aldığınızda bunun sizinle mi yoksa eleştiren kişinin kendi dünyasıyla mı ilgili olduğunu analiz edin. Çoğu zaman cevap ikincisidir.

İlişki Tüyosu: Sizi sürekli yargılayan ve elalem korkusunu üzerinizde bir silah gibi kullanan kişilerden mesafe koymak, ruh sağlığınız için yapabileceğiniz en büyük yatırımdır.

4. Hata Yapma Hakkınızı Kullanın

Mükemmel olma zorunluluğunu üzerinizden atın. Hata yapmak, insan olmanın en doğal parçasıdır. Elalem gülecek diye denemekten vazgeçmeyin. Onlar gülse bile, bu sizin cesaretinizden bir şey eksiltmez. Kendi hatalarınızın sorumluluğunu alın ve onlardan ders çıkararak yolunuza devam edin.

5. Küçük Sosyal Deneyler Yapın

Konfor alanınızdan çıkmak için küçük adımlar atın. Örneğin, normalde giymeye çekindiğiniz ama sevdiğiniz bir kıyafeti giyin. Ya da bir toplantıda herkesin aksine kendi fikrinizi beyan edin. Bu küçük adımların sonunda dünyanın başınıza yıkılmadığını gördükçe, elalem korkusunun ne kadar boş bir illüzyon olduğunu anlayacaksınız.

Not: Özgürlük, başkalarından nefret etmek değil, başkalarının onayına ihtiyaç duymadan kendin olabilme becerisidir.

Dijital Elalem: Sosyal Medya ve Modern Onay Arayışı

Günümüzde elalem artık sadece kapı komşumuz veya akrabalarımız değil. Akıllı telefonlarımızın içindeki binlerce takipçi, yeni nesil “elalem” oldu. Beğeni sayıları, yorumlar ve izlenme oranları, modern insanın onaylanma ihtiyacını kamçılayan birer ölçü birimine dönüştü. Sosyal medyada mükemmel hayatlar sergileme yarışı, aslında içsel bir sefaletin göstergesidir. İnsanlar, ekran başında başkalarının hayatlarını yargılarken aslında kendi eksikliklerini unutmaya çalışırlar. Bu dijital hapishaneden çıkmanın yolu, sosyal medyayı bir onay aracı olarak değil, bir iletişim aracı olarak görmekten geçer. Gerçek hayat, ekranın ötesinde, dokunabildiğiniz ve hissedebildiğiniz anlardadır.

Kendi Hikayenizin Kahramanı Olma Vakti

Hayat, başkalarının beklentilerini karşılamak için harcanamayacak kadar kısa ve eşsizdir. Geriye dönüp baktığınızda “Keşke başkaları için değil, kendim için yaşasaydım” demek, bir insanın kendine yapabileceği en büyük kötülüktür. Elalem her zaman konuşacak; iyi yapsanız da konuşacak, kötü yapsanız da. Madem her halükarda bir şeyler söylenecek, o zaman en azından kendi istediğiniz hayatı yaşarken konuşsunlar. Kendi sesinizi bulduğunuzda, dışarıdaki gürültü yavaş yavaş azalacaktır. Bugün, o görünmez zincirleri kırma ve sadece kendiniz olma günüdür. Unutmayın, bu hayatın tek bir sahibi var ve o da sizsiniz. Başkalarının alkışları için değil, kendi ruhunuzun huzuru için yaşayın. Özgürlük, elalem ne der korkusunu kapının dışında bıraktığınız an başlar.

İpucu: Her akşam kendinize şu soruyu sorun: “Bugün yaptığım şeylerin ne kadarı gerçekten benim isteğimdi, ne kadarı başkalarının onayı içindi?” Cevaplar sizi özgürlüğe götürecektir.

Aklınızdaki Tüm Soru İşaretleri

Elalem gerçekten beni bu kadar çok mu konuşuyor?

Hayır, bu büyük bir yanılsamadır. İnsanlar doğası gereği en çok kendileriyle ilgilenirler. Sizin bir hatanız veya tercihiniz, başkalarının hayatında sadece birkaç dakikalık bir sohbet malzemesidir. Onlar kendi sorunlarına döndüğünde, siz hala onların ne düşündüğünü dert ederek kendi hayatınızdan çalıyorsunuzdur.

Peki ya ailemi veya sevdiklerimi hayal kırıklığına uğratırsam?

Gerçek sevgi, sizin sadece onların istediği kalıba girdiğinizde verilen bir ödül değildir. Sizi gerçekten seven insanlar, sizin mutluluğunuzu ve özgünlüğünüzü her şeyin üstünde tutarlar. Eğer sevgi bir şartla veriliyorsa, o sevgi değil bir kontrol mekanizmasıdır. Kendi mutluluğunuzu seçmek, sevdiklerinize de dürüst bir ilişki sunmaktır.

Elalem korkusundan tamamen kurtulmak mümkün mü?

Tamamen kurtulmak zordur çünkü sosyal bir varlığız. Ancak bu korkunun sizi yönetmesini engellemek mümkündür. Onu bir gürültü gibi arka planda bırakabilir ve kararlarınızı bu gürültüye göre değil, kendi pusulanıza göre verebilirsiniz. Korku orada olabilir ama direksiyon sizin elinizde kalmalı.

Başkalarını önemsememek beni bencil bir insan yapar mı?

Hayır, tam tersine. Kendi sınırlarını bilen ve kendini gerçekleştiren bir birey, çevresine çok daha faydalı ve sağlıklı enerji verir. Sürekli başkaları için yaşayan insanlar zamanla dolar ve bu dolmuşluk öfke veya pasif-agresif davranışlarla çevreye yansır. Kendinize değer vermeniz, başkalarına değer vermenizin ön koşuludur.

Ya elalem haklıysa ve ben yanlış bir yoldaysam?

Yanlış yol, başkasının doğrusunu yaşamaktan daha öğreticidir. Kendi yanlışınızdan ders çıkarıp büyüyebilirsiniz ama başkasının doğrusu sizi sadece bir taklitçi yapar. Deneyimlemekten ve kendi yolunuzda hata yapmaktan korkmayın; hayat bir performans sanatı değil, bir keşif yolculuğudur.

Umay Karay 1 gün önce

6 dakika okuma süresi