Her Şey Yolundayken Bile Neden Kendinizi Eksik Hissediyorsunuz?

Dışarıdan bakıldığında hayatınızın kötü görünmemesi, kendinizi iyi hissetmeniz gerektiği anlamına gelmez. Düzenli bir işiniz olabilir, çevrenizde sizi seven insanlar bulunabilir, hatta yıllar önce kurduğunuz bazı hedeflere ulaşmış bile olabilirsiniz. Buna rağmen zaman zaman içinizden geçen şu cümleyi bastıramıyor olabilirsiniz:

“Ben eskiden böyle biri değildim.”

Bu düşünce çoğu zaman büyük bir kriz anında ortaya çıkmaz. Daha çok sıradan bir pazartesi sabahında, kırmızı ışıkta beklerken, mutfakta çay demlerken ya da eski bir fotoğrafa rastladığınızda kendini gösterir. İnsan bazen hayatının değiştiğini değil, kendisinin sessizce değiştiğini çok geç fark eder.

Yıllardır insan davranışlarını inceleyen psikologların ortaklaştığı noktalardan biri şudur: İnsanlar büyük değişimlerle değil, tekrar eden küçük alışkanlıklarla dönüşür. Aynı şekilde kendinden uzaklaşmak da bir gecede olmaz. Küçük tavizler, ertelenen kararlar ve “şimdilik böyle olsun” denilen seçimler zamanla yeni bir yaşam biçimine dönüşebilir.

İnsan Kendinden Nasıl Uzaklaşır?

Çoğu kişi hayatının kontrolünü tek bir olay yüzünden kaybetmez. Bunun yerine küçük vazgeçişler üst üste eklenir.

Belki yıllar önce resim yapmayı seviyordunuz ama “iş güç başlayınca devam ederim” dediniz.

Belki yeni bir şehirde yaşamak istiyordunuz fakat doğru zamanı beklediniz.

Belki de yalnızca hayır demeniz gereken yerlerde sessiz kalmayı tercih ettiniz.

O günlerde verilen bu kararların hiçbiri büyük görünmez. Ancak yıllar sonra geriye dönüp baktığınızda, sizi bugünkü noktaya getiren şeyin tek bir büyük hata değil, yüzlerce küçük tercih olduğunu fark edersiniz.

İlginç olan ise şudur: İnsan bu değişimi yaşarken çoğu zaman bunun farkında olmaz.

Bir arkadaşınız “Son zamanlarda eskisi gibi değilsin.” dediğinde önce itiraz edersiniz. Çünkü değişim içeriden hissedildiğinde çok yavaş ilerler. Tıpkı her gün uzayan saçlarımızı fark etmememiz gibi.

Sorun Motivasyon Eksikliği Değil

Kişisel gelişim üzerine yazılmış içeriklerin önemli bir bölümü motivasyona odaklanır. Daha erken kalkın, daha çok çalışın, daha disiplinli olun…

Bunların hiçbiri yanlış değildir. Ancak çoğu zaman asıl soruyu cevapsız bırakırlar.

Neden?

Neden sabah alarmını erteliyoruz?

Neden yıllardır istediğimiz değişimi sürekli sonraya bırakıyoruz?

Neden yeni başlangıçlar birkaç hafta sonra sona eriyor?

Davranış bilimleri bu konuda oldukça net bir açıklama sunuyor.

İnsan beyni mutlu olmaya değil, tanıdık olana yönelmeye eğilimlidir. Tanıdık olan şey sizi mutsuz etse bile, belirsizlikten daha güvenli hissedilebilir.

Bu yüzden birçok kişi sevmediği işte yıllarca çalışabilir.

İyi gelmeyen ilişkileri sürdürebilir.

Kendine uygun olmayan bir hayatı normalleştirebilir.

Çünkü alışılmış düzen, bilinmeyen ihtimallerden daha az riskli görünür.

Bir Gün Her Şey Değişmez

Sosyal medyada sıkça karşımıza çıkan dönüşüm hikâyeleri, değişimin tek bir kararla başladığını düşündürebilir.

Gerçek hayat ise çok daha sakindir.

Hayatını değiştiren insanların çoğu bunu dramatik kararlarla değil, sıradan görünen küçük alışkanlıklarla başarır.

Her akşam on dakika yürümek.

Telefonu yatmadan önce kapatmak.

Haftada bir yeni bir şey öğrenmek.

Uzun zamandır görüşmediği bir arkadaşını aramak.

Bunların hiçbiri sosyal medyada ilham veren paylaşımlar oluşturmaz. Ama yıllar sonra dönüp bakıldığında büyük değişimlerin temelini genellikle bu sıradan davranışlar oluşturur.

Belki de uzun zamandır aradığınız değişim, büyük bir cesaret gösterisinde değil; bugün fark edeceğiniz küçük bir alışkanlıkta saklıdır.

Sürekli Yorulmanızın Nedeni Sadece Fiziksel Olmayabilir

Bir arkadaşım yıllarca aynı cümleyi kurdu.

“Hafta sonu gelsin de dinleneyim.”

Hafta sonu geldiğinde gerçekten dinlenmiyordu. Cumartesi sabahı geç kalkıyor, birkaç işi hallediyor, pazar akşamı ise pazartesiyi düşünmeye başlıyordu.

Bir gün bana şunu söyledi:

“Eskiden tatil beni toparlıyordu. Artık iki hafta izin yapsam bile aynı hissediyorum.”

Aslında yorulan bedeni değildi.

Yorulan şey, sürekli karar vermek zorunda kalan zihniydi.

Modern yaşamın görünmeyen sorunlarından biri de budur. Gün içinde yüzlerce küçük karar veririz. Ne giyeceğiz, ne yiyeceğiz, hangi mesaja cevap vereceğiz, hangi işi önce yapacağız, neyi erteleyeceğiz…

Bu kararların her biri zihinsel enerji tüketir. Günün sonunda fiziksel olarak çok hareket etmemiş olsanız bile kendinizi tükenmiş hissetmenizin nedenlerinden biri budur.

Bu yüzden akşam saatlerinde spor yapmayı ertelemek, gereksiz alışveriş yapmak veya saatlerce sosyal medyada zaman geçirmek sandığınız kadar irade eksikliği değildir.

Çoğu zaman zihniniz artık yeni bir karar vermek istemiyordur.

Hayatınızın Direksiyonunda Siz Mi Varsınız?

Bir egzersiz öneriyorum.

Bugün yaptığınız son on davranışı düşünün.

• Kahvaltıda neden o yiyeceği seçtiniz?
• Telefonu elinize neden aldınız?
• İşe giderken neden aynı yolu kullandınız?
• Akşam neden televizyonu açtınız?
• Yatmadan önce neden sosyal medyada gezindiniz?

Şimdi dürüstçe cevap verin.

Bu davranışların kaç tanesini gerçekten bilinçli olarak yaptınız?

Çoğumuz sandığımız kadar bilinçli yaşamıyoruz.

Alışkanlıklar, tekrar eden davranışlar ve otomatikleşmiş rutinler günün büyük bölümünü bizim yerimize yönetiyor.

Bu kötü bir şey değildir. Beyin zaten böyle çalışır.

Sorun şu ki; yanlış alışkanlıklar da aynı sistemle otomatik hale gelir.

Bir süre sonra kişi kendi kararlarını verdiğini sanırken aslında yıllardır tekrar ettiği davranışları sürdürmeye devam eder.

Çevreniz Sessizce Sizi Değiştiriyor

Bir mahalle kahvesine her gün giden insanla, haftada birkaç gün kütüphaneye giden insanın zaman içinde aynı konular hakkında düşünmesi beklenmez.

Çünkü insan sadece kendi düşünceleriyle yaşamaz.

Duyduğu cümleler, bulunduğu ortam, izlediği içerikler ve birlikte vakit geçirdiği insanlar da zamanla karakterini şekillendirir.

Bunu fark etmek için büyük araştırmalara ihtiyaç yoktur.

Yeni bir işe başlayan insanların konuşma tarzlarının birkaç ay içinde değiştiğini hepimiz görmüşüzdür.

Üniversiteye başlayan gençlerin ilgi alanlarının değişmesi de aynı sebeptendir.

İnsan bulunduğu ortama uyum sağlamaya eğilimlidir.

Bu nedenle bazen değişmesi gereken ilk şey, hedefleriniz değil; gününüzün büyük bölümünü birlikte geçirdiğiniz ortam olabilir.

Bu yüzden bazen hayatınızı değiştirmek için bütün arkadaş çevrenizi değiştirmeniz gerekmez.

İyi gelen insanlarla biraz daha fazla zaman geçirmek bile düşündüğünüzden büyük bir fark oluşturabilir.

Hayatınızın En Sessiz Sorusu

Yıllar önce okuduğum bir röportajda yaşlı bir adama şu soru soruluyordu:

“Hayatınız boyunca en çok neden pişman oldunuz?”

Cevabı dikkat çekiciydi.

“Yaptıklarımdan çok, sürekli ertelediklerim aklımda kaldı.”

İnsan beyni ilginç çalışır.

Büyük başarıları zamanla sıradanlaştırabilir.

Ama hiç yaşanmamış ihtimalleri yıllarca zihninde taşımaya devam edebilir.

Belki de bu yüzden bazı insanlar elli yaşına geldiklerinde gençliklerinde denemedikleri şeyleri anlatırken hâlâ duygulanırlar.

Çünkü insan, bazen başarısız olduğu şeyleri değil, hiç cesaret edemediklerini daha uzun süre hatırlar.

Bu noktada kendinize sorabileceğiniz belki de en önemli soru şudur:

“Bugünkü hayatımı bundan on yıl önce hayal etseydim, bunun içinde gerçekten olmak ister miydim?”

Bu sorunun doğru ya da yanlış cevabı yoktur.

Ama vereceğiniz dürüst cevap, bundan sonraki kararlarınızın yönünü değiştirebilir.

Değişim, Büyük Kararlardan Çok Tekrar Eden Davranışlarla Başlar

Hayatını değiştirdiğini söyleyen insanların hikâyelerini dinlediğinizde çoğu zaman dönüm noktası olarak tek bir olay anlatılır. Yeni bir işe başlamaları, farklı bir şehre taşınmaları ya da önemli bir karar almaları gibi…

Oysa bu olaylar genellikle görünen sonuçtur. Asıl değişim, çok daha önce başlamıştır.

Belki her sabah yarım saat erken kalkmaya karar vermişlerdir. Belki yıllardır erteledikleri bir kursa yazılmışlardır. Belki de sadece her akşam kendilerine “Bugün zamanımı nasıl kullandım?” diye sormaya başlamışlardır.

Dışarıdan bakıldığında önemsiz görünen bu davranışlar, zamanla kişinin düşünme biçimini de değiştirmeye başlar.

Çünkü alışkanlıklar yalnızca günü şekillendirmez; insanın kendisi hakkında oluşturduğu algıyı da etkiler.

Kendinize Sorabileceğiniz Beş Dürüst Soru

Bazen doğru cevabı bulmak için yeni bilgiler öğrenmekten çok, doğru soruları sormak gerekir.

• Son bir yıl içinde beni gerçekten geliştiren ne yaptım?
• Hayatımın hangi kısmını sadece alışkanlıktan sürdürüyorum?
• Bugün sahip olduklarım, yıllar önce kurduğum hayallerle örtüşüyor mu?
• Başkalarının beklentileri olmasaydı yine aynı seçimleri yapar mıydım?
• Beş yıl sonra bugünkü hayatımı özlemle mi, pişmanlıkla mı hatırlayacağım?

Bu soruların cevabını hemen vermek zorunda değilsiniz.

Hatta en doğru cevaplar genellikle ilk akla gelenler değildir. Birkaç gün boyunca aynı sorular üzerine düşünmek, çoğu zaman daha gerçekçi sonuçlar ortaya çıkarır.

Hayatınızı Baştan Değil, Bulunduğunuz Yerden Düzenleyin

“Her şeyi bırakıp sıfırdan başlayacağım.” düşüncesi ilk bakışta güçlü görünür. Ancak gerçek yaşam çoğu zaman böyle ilerlemez.

Çoğu insanın işi, ailesi, sorumlulukları ve yerine getirmesi gereken yükümlülükleri vardır.

Bu nedenle değişim, mevcut hayatı tamamen yıkmak yerine onu yavaş yavaş yeniden düzenlemekle daha sürdürülebilir hale gelir.

Belki çalışma saatlerinizi değiştiremezsiniz ama boş zamanınızı nasıl değerlendireceğinizi değiştirebilirsiniz.

Belki bugün farklı bir şehre taşınamazsınız ama uzun zamandır ertelediğiniz eğitimi almaya başlayabilirsiniz.

Belki bazı insanları hayatınızdan tamamen çıkaramazsınız ama size gerçekten iyi gelen kişilerle daha fazla vakit geçirebilirsiniz.

Bazen küçük görünen bu düzenlemeler, yıllar sonra dönüp baktığınızda en önemli kırılma noktaları olarak hatırlanır.

Sık Sorulan Sorular

Bundan Sonrası Size Kalıyor

Bu yazıyı okuduktan sonra hayatınızın bir anda değişmeyeceğini ikimiz de biliyoruz.

Yarın sabah yine aynı evde uyanabilir, aynı yoldan işe gidebilir ve aynı insanlarla karşılaşabilirsiniz.

Ama bazen dışarıdan hiçbir şey değişmezken içeride küçük bir düşünce yer değiştirmeye başlar. İnsan, uzun zamandır sormadığı bir soruyu kendine sorar ya da yıllardır ertelediği bir kararın artık bekleyemeyeceğini fark eder.

Belki bugün de öyle bir gündür.

Kendinizi suçlamadan, geçmişe takılıp kalmadan ve mükemmel bir başlangıç yapmaya çalışmadan sadece bulunduğunuz noktaya dürüstçe bakın.

Çünkü çoğu zaman insanın yönünü değiştiren şey büyük kararlar değil, kendine karşı ilk kez gerçekten dürüst olmasıdır.

Hayatın bundan sonraki bölümünü nasıl yaşayacağınıza ise bu yazı değil, vereceğiniz küçük ama bilinçli kararlar yön verecek.